Oorlogsverslaggeving in stripvorm

6 jul 2011  ·

Afgelopen dinsdagavond om 22:45 zond de AVRO een documentaire uit over de journalistieke strip, in het programma Close Up: Strips gaan de strijd aan. Om eerlijk te zijn, was het onderwerp iets breder. Maker Mark Daniels koos voor stripmakers die (auto)biografische verhalen maakten, die zich afspeelden in oorlogsgebieden. Binnen die definitie pasten auteurs die als echte journalisten het gebied in gaan (zoals Joe Sacco met Moslimenclave Goražde), maar ook auteurs die andermans belevenissen uitwerken (bijvoorbeeld Emanuelle Guibert met De fotograaf) als ook auteurs die zich per toeval in een oorlogsgebied bevonden (zoals Marjane Satrapi met Persepolis). De documentaire opent met een wat halfslachtig, waarschijnlijk als laagdrempelig bedoeld begin, maar herstelt zich al snel. Soms grijpt het misschien wat te breed om zich heen en bij ons in de winkel ontstond ook nog wat discussie over de manier waarop sommige strips in beeld werden gebracht, maar over het algemeen verdient de documentaire toch een dikke voldoende.Safe Area Gorazde

De interviews zijn vooral interessant, dankzij de weloverwogen antwoorden van de auteurs. Je merkt dat ze hun werk en keuzes al meerder malen hebben moeten verdedigen. Dat blijkt erg duidelijk als Marjane Satrapi verzucht dat een regisseur nooit hoeft te verantwoorden waarom hij films maakt, maar een stripmaker wel altijd moet verantwoorden waarom hij (of in dit geval: zij) strips maakt.

Moslimenclave Gorazde

Het toeval wil dat ik op het moment zelf gefascineerd aan het lezen ben in het werk van Joe Sacco. Ik begon met Onder Palestijnen, ging verder met Footnotes on Gaza (binnenkort bij Atlas te verschijnen als Gaza 1956) en lees op het moment Moslimenclave Goražde. Het valt mij op dat boeken en artikelen vrij abstract kunnen blijven en soms zelfs de neiging hebben om in cijfers en opsommingen te vervallen. TV-documentaires tonen veelal pratende mensen, eventueel aangevuld met nagespeelde scènes. Die scènes maken gebruik van acteurs, wat de illusie doorbreekt en ze zijn slechts zo goed als het budget toestaat. In een strip is de persoon die het verhaal vertelt, ook de persoon die het oorlogsgeweld ondergaat. Je gelooft daardoor de ware gebeurtenissen te zien. Budget is geen probleem en het verhaal vervalt zelden in statistieken, omdat alle relevante details en omstandigheden getoond kunnen worden. Een strip geeft je daardoor het gevoel getuige te zijn, bij iets dat op geen enkele andere manier getoond had kunnen worden.

Hiroshima

In de documentaire blijkt dat het beste uit het verhaal van Keji Nakazawa. Zijn autobiografische strip Hiroshima (Barefoot Gen) vertelt over de gruwelen pal na de ontploffing van de atoombom. Alle camera’s waren door de explosie vernietigd en niemand heeft dus de middelen gehad om iets te filmen of te fotograferen. Zonder Hiroshima hadden we deze gruwelijke beelden mogelijk nooit gezien.

Dong Xoai, Vietnam 1965

Behalve de auteurs die ik eerder noemde komen ook nog Art Spiegelman (Maus), Joe Kubert (A Fax from Sarajevo, Dong Xaoi Vietnam 1965), Zeina Abirached (Zwaluwenspel) en enkele minder bekende auteurs aan het woord. Bekijk de documentaire van krap een uur op Uitzending Gemist (of in de bèta versie). Als je dan nog niet verzadigd bent, staat er ook nog een radio interview online met Hanco Kolk en Michael Minneboo. Het duurt ongeveer 7 minuten (van 42:45 tot 49:56) en werd gemaakt naar aanleiding van de Close Up documentaire.