Strips made in Arnhem (e.o.)

4 aug 2015  ·

Vorige maand verscheen Zombie hipsters bij uitgeverij Syndikaat. Het is de vijfde keer in iets meer dan zeven maanden dat er een album verschijnt van een auteur werkzaam in Arnhem en omstreken. Albums die bovendien allemaal een soort van mijlpaal vormen. Het leek ons daarom leuk om deze auteurs eens extra in het zonnetje te zetten op onze website. Op een zonnige zomerdag kwamen de vier bij ons langs om te praten over hun stripalbums, het vak van stripmaker en hun toekomstplannen.

De auteurs en hun albums

Strijd om de GrebbebergHennie Vaessen woont en werkt in Oosterbeek. Je kent hem waarschijnlijk wel van zijn bestseller De Slag om Arnhem. Dat drieluik werd aanvankelijk in de avonduren gemaakt, maar vormde gaandeweg zijn belangrijkste bron van inkomsten. Zijn nieuwste album, De Strijd om de Grebbeberg, is het definitieve bewijs dat hij voortaan als stripmaker door het leven gaat.KSX

Roel Venderbosch woont en werkt in Nijmegen, maar is elke vrijdag te gast bij Studio Funny Farm aan de Kastanjelaan. Hij is geen onbekende, dankzij zijn albums van Professor Oja-aha. Maar de graphic novel KSX is de eerste strip die van begin tot het eind van zijn hand is, zonder compromissen.

Squabe 1Abe Borst woont en werkt in Arnhem. Hij is drie jaar geleden afgestudeerd van de opleiding Comic Design in Zwolle. Onlangs debuteerde hij met het album Squabe: Glamourloze erkenning, een bundeling van zijn humoristische dagboekstrips.Holy Fuck

Daniel Arruda Massa tenslotte woont en werkt eveneens in Arnhem en is de jongste van het viertal. Hij is autodidact, maakt al strips vanaf zijn tiende en zag zijn inspanningen onlangs verzilverd met de Amerikaanse uitgave van Holy F*ck, een album dat hij samen met een Amerikaanse scenarist heeft gemaakt.

Toen dit interview werd afgenomen was Zombie hipsters nog niet verschenen, maar het is inmiddels Daniels eerste officiële Nederlandstalige uitgave.

Strijd om de Grebbeberg

Wie van jullie kan leven van het stripmaken?

Abe Niet zozeer van strips, maar wel bijna van het tekenen. Ik heb af en toe nog bijbaantjes en verder verdien ik geld met illustreren en lesgeven in (strip)tekenen.

Daniel Ik ben pas 22 en ben onlangs weer teruggegaan naar school. Ik heb een tijdje gewerkt als vormgever, maar dat was niet mijn ding. Aan die baan heb ik mijn eerste grijze haren overgehouden. Ik doe nu een multi-media opleiding, maar het liefste zou ik in de toekomst mijn inkomen verdienen met strips maken.

Roel Maar hoeveel mensen kunnen dat in Nederland? Een stuk of vijf?

Hennie Mij lukt het op dit moment.

Roel Dan ben je een van de vijf! Naast Jan Kruis en Henk Kuijpers en Jean Marc van Tol en…

Hennie Daar wil ik mezelf toch niet mee vergelijken. (gelach) Ik doe er weliswaar dingen naast, zoals illustratiewerk en af en toe een workshop, maar strips zijn wel mijn belangrijkste bron van inkomsten. Dat lukt ook doordat mijn vrouw en ik alles zelf doen. Ik schrijf de verhalen en maak de tekeningen, mijn vrouw kleurt het in en samen geven we de boeken uit en doen we de promotie.

Strijd om de Grebbeberg

Je vorige strip De Slag om Arnhem heeft mede zo goed verkocht omdat het over een belangrijk stuk Nederlandse geschiedenis gaat. Arnhemse geschiedenis, bovendien.

Hennie Mensen kopen het inderdaad niet omdat mijn naam op het omslag staat. Ik had geen zin om iets te maken dat ik alleen zelf leuk zou vinden. Het moest wel verkocht worden en dat is gelukt. De Strijd om de Grebbeberg was voor ons overigens lucratiever. Daarbij hebben we samengewerkt met een aantal stichtingen. Daardoor hadden we een budget, een gegarandeerde afzet van albums, onder meer aan scholen in de regio en konden we een aantal workshops aan kinderen geven. Dat laatste is overigens best leuk om te doen, maar ik ben er niet echt op uit. Zo’n workshop duurt maar anderhalf uur en je kunt nooit een keer de diepte in. Als ik het een paar keer gedaan heb, vind ik het wel weer even best.

Hennie heeft een bewuste keuze gemaakt voor een onderwerp dat verkoopt. Abe en Daniel, jullie zijn de jonge honden in deze groep, maken jullie je daar ook druk om of moet alles wijken voor de ware Kunst?

Abe Toen ik met mijn dagboekstrips begon deed ik dat niet met de gedachte dat ik er ooit iets mee kon verdienen. Ik zat op de kunstacademie en om het vak te leren wilde ik gewoon zoveel mogelijk strips maken. Ik deed het naast mijn schoolopdrachten. Geen idee hoe ik dat al die jaren voor elkaar heb gekregen, maar ik ben het altijd blijven doen. Ook na de academie. Zo had ik in tijden van weinig werk een reden om mijn bed uit te komen en iets te maken. Nu het album er is kom ik er mee op stripbeurzen en leer ik er heel veel mensen door kennen. Inmiddels zou ik liever andere dingen willen doen. Het was immers altijd bedoeld als oefening, als opstapje voor iets groters.

Daniel Ik maak me wel druk om de commerciële kant van mijn werk. Zelfs iets teveel vind ik zelf. In mijn achterhoofd sluimert altijd de hoop dat ik met mijn strips een keer zal doorbreken. Ik doe heel veel en het wordt wel leuker als het dan ook nog verkoopt. Holy F*ck is een succes. Het was een tijdje zelfs de op een na best verkopende titel van uitgeverij Action Lab.

KSX

Roel, jij hebt met KSX een album gemaakt waarin je juist helemaal je eigen gang kon gaan zonder concessies te doen. Hoe was dat?

Roel Heel goed! Het heeft lang geduurd voor ik het kón maken. Zonder deadlines of opdrachtgever heb ik moeite om mezelf te motiveren. Daarom ben ik op uitgeverij de Harmonie afgestapt. Ik heb ze de eerste 15 pagina’s gegeven en een synopsis van hoe het verder moest. Na ruim drie maanden wachten mocht ik langskomen. Ze wilden weten hoe het verhaal afliep, dus heb ik het scenario voltooid. Daarna vroegen ze me: “Wat heb je nodig?”, en ik zei gelijk: “Een deadline!” (gelach) We spraken af dat ik elke twee weken een dubbele pagina zou inleveren. Deed ik dat niet, dan zouden ze me direct achter de broek zitten. Die afspraak alleen was al voldoende motivatie om het af te krijgen.

Heb je tijdens het werken aan KSX ook nog ander werk gedaan?

Roel Minder, ik heb er opdrachten voor afgezegd. Opdrachten die ik nu wel weer goed zou kunnen gebruiken, maar ik heb er geen spijt van. Voor ik het had gemaakt was dit boek een soort vloek voor me. Ik was bang dat ik er spijt van zou krijgen als ik het niet zou maken.

Hennie Heb je tot aan het eind hetzelfde hoge niveau kunnen handhaven?

Roel Ja, zeker. Toen het klaar was is de verschijningsdatum opgeschoven omdat de uitgever wilde dat ik de tijd nam om elke pagina goed na te kijken. Daardoor is het precies geworden zoals ik het wilde hebben.

KSX

Het wordt bejubeld in de pers.

Roel Klopt, behalve in de Volkskrant. (lacht) De recensent vond de verhaallijn van vader en zoon wat dun. Daar had hij wel gelijk in, daar ging het mij nooit zo om. Het verhaal is vooral bedoeld als kapstok. De vorm is voor mij minstens zo belangrijk, omdat de reclamewereld—waar het album over gaat—ook heel erg gericht is op vorm.

Zijn er meer mensen die eens zo’n album zouden willen maken?

Abe Heel erg graag. Ik heb meerdere ideeën liggen, in verschillende stadia. Ze vorderen maar langzaam. Het is moeilijk om je aan je eigen deadlines te houden, zoals Roel al aangaf.

Roel Het is je reptielenbrein versus je rationele brein. Op de lange termijn is het superleuk om zo’n boek te maken, maar om je daar elke dag weer voor te motiveren is moeilijk. Ik ga ook liever fietsen, of lezen, of in de zon zitten…

Daniel Iedereen kent dat denk ik wel. Rond pagina zestig van Holy F*ck zat ik er ook tegen aan te hikken.

Abe Ik werk regelmatig samen met Ype Driessen en dan hebben het er wel eens over. Dat we gewoon een hutje op de hei moeten huren. Hij doet dat ook echt! Dan nodigt hij iemand uit en werken ze twee weken lang elk aan hun eigen projecten. Dat zou ik op het moment goed kunnen gebruiken. In studio Funny Farm waar ik werk is er de hele dag afleiding en daarnaast zijn er dingen als lesgeven, opdrachten, een keer een feestje…

Roel Ik vind vooral het internet een tweezijdig zwaard. Het is ideaal om je te documenteren, om inspiratie op te doen, om werk van je collega’s te bekijken… Maar het is ook moeilijk om je er los van te maken en aan het werk te gaan.

AbeGlamourloze erkenning is anders wel ontstaan dankzij het internet. Als ik het niet online had gezet, hadden alleen mijn vrienden en ik het gelezen en dan was ik op een gegeven moment gestopt. Nu kreeg ik lezers die ook nog eens reacties schreven, mensen die ik soms helemaal niet kende! Dat je zo’n strip ook voor anderen maakt geeft het een meerwaarde.

Holy F*ck

Zonder het internet zou ook Holy F*ck van Daniel nooit hebben bestaan. Het album verscheen bij een Amerikaanse uitgeverij. Eerder verscheen er al een kleine editie van Zombie Hipsters bij een Zweedse uitgeverij. Is het voor jou vanzelfsprekend om over de grens te kijken?

Daniel Ik zou graag in eigen beheer uitgeven, zoals Hennie, maar dat is toekomstmuziek. Het benaderen van een uitgeverij in de VS vind ik dan makkelijker. De scenarist ken ik van een podcast. Daarin vertelde hij over een verhaal dat hij had geschreven, maar dat hij niet goed genoeg kon tekenen. Het beviel me, dus heb ik contact met hem opgenomen. We hebben het complete verhaal gemaakt in stukken van tien pagina’s per keer. Toen het verhaal klaar was hebben we het opgestuurd naar een heleboel Amerikaanse uitgevers. Uiteindelijk wilde Action Lab het wel uitgeven. Afgelopen juli, op de San Diego Comic Convention zag ik de uitgever en de scenarist voor het eerst in levende lijven.

Waarom zijn jullie niet al na de eerste tien pagina’s naar een uitgeverij gaan zoeken?

Daniel Als je onbekend bent weten uitgevers niet of je elke maand wel twintig pagina’s van voldoende kwaliteit kunt leveren. (In Amerika geeft men verhalen eerst uit als maandelijkse comics.) Ze gaan dus niet met je in zee op basis van tien pagina’s. Ik kleur mijn strips ook nog zelf in en voor twintig pagina’s ben ik vijf weken bezig. Na schooltijd, dat wel.

Roel Dat is wel doorwerken!

Daniel Het slokt inderdaad al mijn vrije tijd op. Ik heb mijn tekenstijl er ook op aangepast en teken alles direct op de computer. Ik schets mijn storyboards in het klein, bespreek ze met de schrijver, blaas ze op naar paginaformaat en zet de definitieve tekening er overheen. Ik werk met een tekentablet en het pennetje heeft nauwelijks nog een punt. (lacht) Ik heb de pagina’s ook nog eens in drie weken ingekleurd. Na twee weken moest ik een paar dagen pauzeren om mijn hand rust te gunnen.

Hennie Ik moet er niet aan denken om een album in drie weken in te kleuren!

Daniel En het was niet eens nodig! (gelach) De uitgever wilde de strip graag zo snel mogelijk klaar hebben. Ik zou in drie weken beginnen met een nieuwe baan en wist niet hoeveel tijd ik dan nog over zou hebben. Mijn vriendin was toevallig toch op vakantie, dus ik dacht: “Laat ik het maar gelijk doen, dan heb ik het gehad”. Toen de inkleuring klaar was werd de uitgave uitgesteld en bleek alle paniek voor niks geweest te zijn.

Holy F*ck

Een uitgave in het buitenland, dat klinkt toch verleidelijk…

Hennie Van De slag om Arnhem bestaat ook een Engelstalige versie. Sinds kort hebben we een distributeur in Groot-Brittannië. Het is lastig. Ik ben in Engeland op een militariabeurs geweest om te signeren en dat liep wel, maar Nederland blijft vooralsnog echt een betere markt.

Roel De Harmonie gaat langs bij de boekenbeurzen van Bologne en Frankfurt en daar zullen ze proberen om KSX aan buitenlandse uitgeverijen te verkopen.

AbeSquabe is een webcomic. Een vriendin in New York vertaalt mijn stripjes in het Engels en dat levert veel positieve reacties op. Of dat gemeend is of beleefdheid weet ik niet. In mijn stripjes zit een thema van homoseksualiteit. Ik leg daar niet bewust de nadruk op, het is gewoon een onderdeel van wie ik ben. In Nederland wordt dat als gegeven feit aangenomen, het is niets speciaals. Maar ik weet van Ype Driessen—wiens fotostrips over twee samenwonende mannen ook in Frankrijk worden uitgegeven—dat hij zich tijdens een vragenuurtje in Angoulême echt moest verantwoorden. Misschien moet ik mijn werk gewoon eens vertalen en kijken of het aanslaat juist vanwege de homoseksualiteit.

Jij bent overigens afgestudeerd aan de opleiding comic design van Artez in Zwolle.

Abe Amanda Majoor en ik zijn zelfs de eerste twee die aan die opleiding zijn afgestudeerd. Ik heb eerst biochemie gedaan, maar dat was totaal niet wat ik er van verwacht had. Daarna ben ik animatie gaan doen, maar dat is echt een opleiding voor vakidioten. Toen kwam ik uit op illustratie, maar ik miste het verhalende aspect. Aan het eind van de eerste klas werd comic design geïntroduceerd en mochten we overstappen naar de tweede klas. Samen met Amanda Majoor heb ik dat toen gedaan. Omdat de opleiding nieuw was werd er veel naar ons geluisterd. Het was heel spannend en leuk om onderdeel uit te maken van dat groeiproces.

squabe01

Zijn er mensen jaloers op Abe?

Hennie Ik heb ook op de kunstacademie gezeten, maar strips waren in die tijd not done.

Roel Ik werd op de kunstacademie aanvankelijk niet aangenomen juist omdat ik alleen maar strips bij me had. Het jaar daarop heb ik het opnieuw geprobeerd met nieuw werk, geen strips. Ik werd aangenomen voor de opleiding illustratie. Na een tijdje vonden ze dat ik genoeg strips had getekend en dat ik iets anders moest gaan doen en toen heb ik voor grafische vormgeving gekozen. Ik ben blij dat ik die paden bewandeld heb, omdat het ervoor gezorgd heeft dat ik nu meer ‘gereedschap’ heb. Als je creatief bezig bent dan is het goed als je van meerdere markten thuis bent.

Daniel Ik wist al dat ik striptekenaar wilde worden toen ik 10 was. Ik ben multimediavormgeving gaan doen op MBO-niveau en dat heeft mij ook heel erg geholpen. Ik ben daardoor niet alleen creatief bezig met strips, maar ook met vormgeving en muziek.

Abe Doordat de opleiding nog ontwikkeld werd heb ik veel illustratielessen gehad. Daar heb ik heel veel aan gehad. Ik durf mezelf nu ook te profileren als illustrator. Comic designers die nu afstuderen zijn veel meer gericht op strips.

Squabe

Hennie Wat vind jij? Kan een striptekenaar automatisch illustreren?

Abe Nee.

Roel Ik vind dat veel van de beste illustratoren in Nederland een stripachtergrond hebben, juist omdat ze een verhaal kunnen vertellen. Je vindt dat terug in de tekeningen en dat maakt ze leuker.

Hennie Illustratoren kunnen niet automatisch een strip maken, lijkt mij.

Abe Nee, zeker niet. Een striptekenaar is een verteller, een illustrator is dat niet per se. Er heerst op de academie ook een soort stille strijd tussen die twee opleidingen. Ze denken met hetzelfde bezig te zijn, maar dat is niet zo. Bij illustratie ben je heel vrij in je beeld en je materiaalkeuze, maar bij strips staan de tekeningen in dienst van het grote verhaal. Je kan moeilijk een samenhangend verhaal vertellen met onsamenhangende beelden.

Roel Het kan, maar dan moet je goed weten waar je mee bezig bent.

Hennie Toch ben je in beide gevallen met communicatie bezig. Net als bij grafische vormgeving.

Abe Maar wel heel anders. Naar een illustratie kan je langere tijd kijken, daar mag het abstract zijn. In een strip moet een bepaald tempo zitten. Als de lezers elk beeld apart moeten ontcijferen dan raak je ze kwijt.

Daniel En bij een illustratie heb je maar één beeld om de lezer te overtuigen. Dan ga je dus geen draadfiguurtjes tekenen, terwijl dat bij een strip juist heel goed kan uitpakken.

Squabe

Ik merk dat illustrerende striptekenaars wat eenkennig kunnen zijn in hun stijl en materiaal. Stripmakende illustratoren hebben op hun beurt moeite met het maken van een goed lopend verhaal. Het blijven vaak losse illustraties, zonder een geheel te vormen.

Roel Tekst en beeld moeten elkaar aanvullen en niet twee keer hetzelfde verhaal vertellen. Dat moet je leren.

Abe Ik vind De avonden van Dick Matena een goed voorbeeld van hoe het niet moet. Hij heeft letterlijk de tekst van het boek genomen en daar illustraties bij gemaakt. Daarmee negeert hij de mogelijkheden en de functie van het medium. Ik zou het bijna lui noemen.

Roel Als het niet zo verrekte veel werk was geweest om te tekenen. (gelach)

Daniel Ik begin steeds meer te geloven dat de strip een taal is die een heleboel mensen niet spreken.

Dat klopt wel. Strips moet je leren lezen. In de Noorman merk ik dat mensen die weinig of geen ervaring hebben met het lezen van strips, de neiging hebben het beeld nagenoeg te negeren en van tekstballon naar tekstballon springen. Alsof je naar een film kijkt en vooruit spoelt zodra iedereen zijn mond dicht houdt.

Daniel Ik merk dat bij mijn vriendin. Zij leest heel anders dan ik. Een strip waar ik een uur mee bezig ben leest zij in een kwartiertje uit.

Roel Dat is precies de reden waarom ik soms tekst gebruik in scènes waar dat niet per se nodig is. Puur om de lezer even af te remmen.

Waar zijn jullie op het moment mee bezig?

Hennie VaessenHennie Mijn vrouw en ik hebben een lijstje gemaakt van mogelijke onderwerpen. Het album over de Grebbeberg smaakte wel naar meer. Het samenwerken met die stichtingen, het gebruik kunnen maken van subsidiepotjes, verspreid worden op scholen… Ik weet niet of we weer voor de Tweede Wereldoorlog kiezen, maar het wordt denk ik wel opnieuw een historisch verhaal. Ik heb ooit Jeronimus gekocht, een driedelige serie over de ramp met de Batavia. Een geweldige strip, maar gemaakt door twee Fransen. Dat moet toch ook gewoon door Nederlanders gemaakt kunnen worden?Roel Venderbosch

Roel Ik heb drie ideeën in mijn hoofd, maar het leukste vind ik het verhaal over de zesentwintig bandjes waarin ik vanaf mijn elfde heb gespeeld. Het lijkt me leuk om dat te vertellen in een strak stramien, met een paar pagina’s per bandje. Ik wil het voorzien van elementen die de tijdgeest verbeelden en het koppelen aan het verloop van mijn eigen leven.

Daniel Arruda MassaDaniel De Nederlandse uitgave van Zombie hipsters is net uit en ik ben zojuist begonnen met een vervolg op Holy F*ck. Het heet Holy F*cked en ik ben er voorlopig wel even zoet mee. Ik heb ook nog een boekje gemaakt over de blaaskanker van mijn broertje. Het is geschetst, dan kon ik het voor zijn verjaardag af krijgen. Die imperfectie maakt het interessant. Ik weet nog niet helemaal wat ik er mee wil, maar ben al wel mensen aan het benaderen.Abe Borst

Abe Ik ben bezig met cursussen striptekenen voor kinderen bij Het Kunstbedrijf. Leuk, maar ik zou graag een keer wat meer de diepte in gaan. Komende september wil ik daarom een cursus striptekeningen geven aan volwassenen. Ik heb er erg veel zin in, dus ik hoop dat er voldoende aanmeldingen komen. (Hint!)

Ik ben ook bezig met een strip voor kinderen. Het scenario is zo goed als klaar en ik zoek nog een uitgeverij. Het is gericht op beginnende lezers, of kinderen met leesproblemen.

Verder ben ik bezig met een guilty pleasure project. Een beetje Buffy-achtig met veel humor en veel dialoog. Het gaat over drie egoïstische, occulte high-school sletjes die hun ziel hebben verkocht aan de duivel. Om een jongen homo te maken zodat hij modetips kan geven… dat soort dingen. Uiteindelijk draait het allemaal om hun beste vriendin Tiffany, maar die krijg je nooit te zien. Het moet allemaal gruwelijk uit de hand lopen en Daniel kleurt het in! (gelach)